फूल, प्रार्थना र १९-तोपको सलामीको साथ, जापानले मंगलबार गत जुलाइमा बन्दुकधारीद्वारा हत्या गरिएका पूर्व प्रधानमन्त्री शिन्जो आबेलाई ५५ वर्षपछि पूर्व प्रधानमन्त्रीको पहिलो राजकीय अन्त्येष्टिका साथ सम्मान गर्यो तर यो समारोह उनको जीवनमा जस्तै विवादास्पद भने बनेको छ।
समारोह दिउँसो २:०० बजे (०५०० GMT) मा सुरु भयो, आबेको अस्तुलाई मध्य टोकियोको निप्पोन बुडोकान हलमा उनकी विधवा, अकीले ल्याउदा सैन्य ब्यान्डको संगीत र सम्मान-गार्ड सलामीको बूमहरू, जुन भित्र प्रतिध्वनित भयो।
अन्तिम श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्न बिहानैदेखि हजारौं शोक गर्नेहरू घटनास्थल नजिकका तोकिएका ठाउँहरूमा ठुलो भिडसहित आएका थिए।
१ घन्टा भित्र करिब १०,००० मानिसहरूले पुष्पगुच्छा राखेको टेलिभिजनले देखाएका थिए । पुष्पगुच्छा राखनको लागि तीन घण्टा लामो लाइनमा मानिसहरू पर्खिरहेका थिए।
“मलाई थाहा छ यो विभाजनकारी छ र त्यहाँ धेरै मानिसहरू यसको विरुद्धमा छन्, तरपनि त्यहाँ धेरै मानिसहरू फूल चढाउन लाइनमा थिए,” टोकियोको ६३ वर्षीय गृहिणी योशिको कोजिमाले भनिन्।
“मलाई लाग्यो कि अब अन्त्येष्टि वास्तवमै भइरहेको छ, धेरै मानिसहरू उहाँको लागि प्रार्थना गर्न बाहिर आएका छन्।”
जुलाई ८ मा भएको चुनावी र्यालीमा आबेको हत्याले सत्तारुढ लिबरल डेमोक्र्याटिक पार्टी (एलडीपी) र आलोचकहरूले एक पंथ भनेर भनिने युनिफिकेशन चर्चका सांसदहरूबीचको सम्बन्धबारे खुलासाहरूको बाढी नै ल्यायो, जसले वर्तमान प्रधानमन्त्री फुमियो किशिदाको विरुद्धमा जनमत बढिरहेको देखाएको छ ।
विवादले आफ्नो समर्थन मूल्याङ्कनलाई अहिलेसम्मकै सबैभन्दा तल्लो तहमा तान्दै, किशिदाले माफी मागेका छन् र चर्चसँग पार्टी सम्बन्ध तोड्ने वाचा गरेका छन्।
तर आबेलाई सरकारी अन्त्येष्टिको साथ सम्मान गर्नको लागि $ 11.5 मिलियन मूल्य लागतले पनि ठुलो चर्चा र विरोधको मुख्य पाटो बनेको छ । आम नागरिकहरूको लागि आर्थिक पीडाको समयमा राज्यले वहन नगर्नुपर्ने चर्को आवाज़ उठेको थियो।
डाउनटाउन टोकियोको एक भागमा प्रदर्शनकारीहरूले संकेतहरू लहराए र गितारको धुनमा “नो राज्य अन्त्येष्टि” भन्ने नारा लगातार लगाएका थिए ।
कन्सर्ट स्थलको रूपमा चिनिने बुडोकान भित्र, कालो रिबनले ढाकेको आबेको ठूलो तस्विर हरियो, सेतो र पहेंलो फूलहरूको किनारमा झुण्डिएको थियो।
नजिकै, भित्तामा आबेले G7 नेताहरूसँग टहलिरहेको, बच्चाहरूसँग हात समातेर र प्रकोप क्षेत्रहरूको भ्रमण गरेको देखाइएको फोटोहरूको राखिएका थिए ।
एक क्षणको मौनता पछि आबेको राजनीतिक जीवन र किशिदा र आबेका उत्तराधिकारी र किशिदाका पूर्ववर्ती प्रधानमन्त्रीका रूपमा प्रमुख सत्तारुढ दलका व्यक्तित्व योशिहिदे सुगाद्वारा भाषणको गरिएको थियो । सुगाले उल्लेख गरे कि उनीहरूको २० र ३० वर्षका यता कै धेरै व्यक्तिहरू फूलहरू चढाउन देखा परेका थिए।
“तपाईंले सधैं भन्नुभयो कि तपाईं जापानलाई अझ राम्रो बनाउन चाहनुहुन्छ, कि तपाईं युवाहरूलाई आशा र गर्व होस् भन्ने चाहनुहुन्छ,” सुगाले आफ्नो आवाजमा रोदन ल्याऊदै भने। कालो किमोनो लगाएकी आबेकी विधवाले सुगाले बोल्दा आँसु पुछिन्।
अन्तिम शोककर्ताले मञ्चमा फूलहरू राखेपछि समारोह समाप्त भयो, त्यसपछि किशिदा र अकी आबेले खरानीलाई हलबाट बाहिर निकाले।
विभाजित चित्र
जापानको सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने प्रधानमन्त्री एक विभाजनकारी व्यक्तित्व थिए र विभिन्न घोटालाहरूले उनलाई चिमोटि रहे।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिस र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी लगायत कम्तिमा ४८ वर्तमान वा पूर्व सरकारी व्यक्तित्वहरू सहितको अन्त्येष्टि समारोहमा लगभग ४३०० मानिसहरू सहभागी थिए।
“उहाँले नै स्वतन्त्र र खुला इन्डो-प्यासिफिक शब्द बनाउनुभयो,” एसियाली सुरक्षाको आधारशिला बनेको अवधारणालाई उल्लेख गर्दै ह्यारिसले अन्त्येष्टि पछि पत्रकारहरूलाई भनिंन। “हामी ती सिद्धान्तहरूको कदर गर्छौं र हामी तिनीहरूको साथमा उभिन्छौं। यो गठबन्धन बनाउने बन्धनको अंश हो।”
जापानका लागि रुसी राजदूत मिखाइल गालुजिन पनि सो समारोहमा सहभागी थिए ।
लगभग २० हजार प्रहरी तैनाथ गरिएको थियो, नजिकैका सडकहरू बन्द गरिएको थियो र जापानले सुरक्षा त्रुटिहरूबाट बच्न खोज्दा केही विद्यालयहरू पनि बन्द गरिएको थियो जसको कारण आबेलाई एक संदिग्धले घरेलु बन्दुकले गोली हानेको थियो, उनले युनिफिकेशन चर्चलाई आफ्नो परिवारलाई गरीब बनाएको आरोप लगाएको थियो।
उनको हत्याको केही दिन पछि निजी अन्त्येष्टि प्राप्त गरेका आबेको राजकीय अन्त्येष्टि पूर्व प्रधानमन्त्री शिगेरु योशिदाको लागि १९६७ पछि एक पूर्व प्रधानमन्त्रीको लागि पहिलो थियो।
किशिदाले निर्णयलाई आबेको उपलब्धिलाई सम्मान गर्ने र लोकतन्त्रको पक्षमा उभिने तरिकाको रूपमा व्याख्या गरे तर साधारण जापानीहरू विभाजित छन्।टिभी असाहीले हालै गरेको सर्वेक्षणमा ३० प्रतिशत उत्तरदाताहरूले अन्तिम संस्कारको आयोजना गर्न सहमत भए, ५४ प्रतिशतले विरोध गरे।
“मलाई लाग्छ कि राजकीय अन्त्येष्टिमा किशिदाको निर्णय राजनीतिज्ञता, व्यक्तिगत भावना र राजनीतिक गणनाको मिश्रणले प्रेरित थियो,” टेनेओ परामर्शका प्रमुख जापान विश्लेषक जेम्स ब्राडीले भने-“मलाई शंका छ कि किशिदाले आबेको अभाव व्यक्तिगत रूपमा महसुस गरे।”
युनिफिकेशन चर्चको बारेमा भर्खरैका खुलासाहरू बिना पनि कुनै पनि परिस्थितिको कल्पना गर्न गाह्रो हुनेछ जहाँ धेरैजसो जापानीहरूले पूर्व प्रधानमन्त्री आबेलाई राजकीय अन्त्येष्टिको साथ सम्मान गर्ने पक्षमा छन्, सेन्टर फर अमेरिकन प्रोग्रेसका वरिष्ठ फेलो र लेखक टोबियास ह्यारिसले भने।
“उनी त्यस्तो व्यक्ति थिए जसले झन्डै स्वागत गरे र विवादलाई निम्तो दिए र आफ्नो मिशनलाई लामो समयदेखि चलिरहेको सहमति वा सहमतिको सेटलाई उल्टाउने रूपमा देखे”, ह्यारिसले भने।
धेरै जापानीहरू “युद्धपछिको शासनमा संलग्न थिए जुन उनले पल्टाउन चाहेको थियो”, ह्यारिसले भने।
जापानको सबैभन्दा लामो समय सेवा गर्ने प्रधानमन्त्री एक विभाजनकारी व्यक्तित्व थिए र विभिन्न घोटालाहरूले उनलाई चिमोटि रहे।
अमेरिकी उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिस र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी लगायत कम्तिमा ४८ वर्तमान वा पूर्व सरकारी व्यक्तित्वहरू सहितको अन्त्येष्टि समारोहमा लगभग ४३०० मानिसहरू सहभागी थिए।
“उहाँले नै स्वतन्त्र र खुला इन्डो-प्यासिफिक शब्द बनाउनुभयो,” एसियाली सुरक्षाको आधारशिला बनेको अवधारणालाई उल्लेख गर्दै ह्यारिसले अन्त्येष्टि पछि पत्रकारहरूलाई भनिंन। “हामी ती सिद्धान्तहरूको कदर गर्छौं र हामी तिनीहरूको साथमा उभिन्छौं। यो गठबन्धन बनाउने बन्धनको अंश हो।”
जापानका लागि रुसी राजदूत मिखाइल गालुजिन पनि सो समारोहमा सहभागी थिए ।
लगभग २० हजार प्रहरी तैनाथ गरिएको थियो, नजिकैका सडकहरू बन्द गरिएको थियो र जापानले सुरक्षा त्रुटिहरूबाट बच्न खोज्दा केही विद्यालयहरू पनि बन्द गरिएको थियो जसको कारण आबेलाई एक संदिग्धले घरेलु बन्दुकले गोली हानेको थियो, उनले युनिफिकेशन चर्चलाई आफ्नो परिवारलाई गरीब बनाएको आरोप लगाएको थियो।
उनको हत्याको केही दिन पछि निजी अन्त्येष्टि प्राप्त गरेका आबेको राजकीय अन्त्येष्टि पूर्व प्रधानमन्त्री शिगेरु योशिदाको लागि १९६७ पछि एक पूर्व प्रधानमन्त्रीको लागि पहिलो थियो।
किशिदाले निर्णयलाई आबेको उपलब्धिलाई सम्मान गर्ने र लोकतन्त्रको पक्षमा उभिने तरिकाको रूपमा व्याख्या गरे तर साधारण जापानीहरू विभाजित छन्।टिभी असाहीले हालै गरेको सर्वेक्षणमा ३० प्रतिशत उत्तरदाताहरूले अन्तिम संस्कारको आयोजना गर्न सहमत भए, ५४ प्रतिशतले विरोध गरे।
“मलाई लाग्छ कि राजकीय अन्त्येष्टिमा किशिदाको निर्णय राजनीतिज्ञता, व्यक्तिगत भावना र राजनीतिक गणनाको मिश्रणले प्रेरित थियो,” टेनेओ परामर्शका प्रमुख जापान विश्लेषक जेम्स ब्राडीले भने-“मलाई शंका छ कि किशिदाले आबेको अभाव व्यक्तिगत रूपमा महसुस गरे।”
युनिफिकेशन चर्चको बारेमा भर्खरैका खुलासाहरू बिना पनि कुनै पनि परिस्थितिको कल्पना गर्न गाह्रो हुनेछ जहाँ धेरैजसो जापानीहरूले पूर्व प्रधानमन्त्री आबेलाई राजकीय अन्त्येष्टिको साथ सम्मान गर्ने पक्षमा छन्, सेन्टर फर अमेरिकन प्रोग्रेसका वरिष्ठ फेलो र लेखक टोबियास ह्यारिसले भने।
“उनी त्यस्तो व्यक्ति थिए जसले झन्डै स्वागत गरे र विवादलाई निम्तो दिए र आफ्नो मिशनलाई लामो समयदेखि चलिरहेको सहमति वा सहमतिको सेटलाई उल्टाउने रूपमा देखे”, ह्यारिसले भने।
धेरै जापानीहरू “युद्धपछिको शासनमा संलग्न थिए जुन उनले पल्टाउन चाहेको थियो”, ह्यारिसले भने।
