टंक बुढाथोकी र अशोक दर्जीको सम्बन्धलाई यो समाजले एक समय उचाइमा पुर्यायो। प्रशंसाका फूल बर्सायो, वाहवाही गर्यो र उनीहरूको सम्बन्धलाई उदाहरणीय बनायो। तर, आज त्यही समाज उनीहरूको सम्बन्धमा आएको भनिएको दरारलाई सडकको तमासा बनाउन हतारिएको छ। हिजो आकाशमा पुर्याउने समाज आज आधा बाटोमै सडकमा पछार्न किन उद्यत छ?
यो प्रश्न केवल टंक बुढाथोकी र अशोक दर्जीको सम्बन्धको मात्र होइन, हाम्रो सामाजिक चेतना, मानवीय संवेदना र दोहोरो चरित्रको पनि हो।
हिजो बजारमा गीत गाउँदै र माग्दै हिँड्ने एउटा बालकलाई यही समाजका कतिपय मानिसले दयाको पात्रसमेत मानेनन्। उसलाई अवसर दिनुको सट्टा तिरस्कार र अपमानको दृष्टिले हेरे। केही असल मन भएका युट्युबकर्मीहरूले उसको प्रतिभा पहिचान गरेर दुनियाँसामु ल्याए। संगीतलाई जीवन र कर्म ठानेका टंक बुढाथोकीले त्यो प्रतिभालाई केवल गीत गाउने अवसर दिएर मात्र छाडेनन्, आफ्नो घरमा ल्याए, आश्रय दिए, शिक्षा र संस्कार दिए अनि आफ्नै सन्तानसरह माया र अभिभावकत्व प्रदान गरे।
अशोक दर्जीका लागि टंकको घर केवल आलिशान महल थिएन; त्यो उसको पहिचान, अवसर, सुरक्षा, आत्मविश्वास र भविष्य निर्माणको मुख्य आधार थियो।
यही कुरा हामीले बिर्सनु हुँदैन:
१. आश्रय मात्र होइन, एउटा बालकको जीवन निर्माण
एउटा बालकलाई सडकबाट उठाएर स्थापित कलाकार बनाउनु भनेको उसलाई केही गीत गाउन लगाउनु मात्र होइन। त्यो त उसका जीवनका अनेक आयामसँग जोडिएको दीर्घकालीन जिम्मेवारी हो।
विद्यालय शिक्षा, सांगीतिक प्रशिक्षण, नैतिक शिक्षा, सामाजिक व्यवहार, पारिवारिक वातावरण, खानपान, लालनपालन, अनुशासन र भविष्यप्रतिको मार्गदर्शन—यी सबै कुरा वर्षौंको समय, श्रम, धैर्य र लगानीबाट सम्भव हुन्छन्।
सन्तान भएका आमाबुवालाई राम्ररी थाहा हुन्छ, एउटा बच्चालाई हुर्काउन कति त्याग गर्नुपर्छ। उसको शिक्षादीक्षा, सामाजिक पहिचान र व्यक्तित्व विकासका लागि कति समय, मिहिनेत र आर्थिक स्रोत खर्च हुन्छ। अशोकको जीवनमा पनि यी पक्षहरू उत्तिकै महत्त्वपूर्ण थिए। सडकमा गीत गाउँदै गुजारा चलाइरहेको बालकलाई विद्यालय शिक्षासँगै संगीत सिकाउनु, उसको प्रतिभालाई निखार्नु, गीत रेकर्ड गराउनु, गीति सङ्ग्रह बजारमा ल्याउनु र चलचित्रमा बाल कलाकारका रूपमा अवसर दिलाउनु सामान्य उपलब्धि होइनन्।
अशोकको सफलतामा टंकको योगदान छ भन्नु अशोकको प्रतिभा अस्वीकार गर्नु होइन। त्यसैगरी, अशोक प्रतिभाशाली थियो भन्नु टंकले गरेको योगदान नकार्नु पनि होइन। यी दुई पक्षलाई एकअर्काको विरोधी बनाएर प्रस्तुत गर्नु नै समस्याको जड हो। कुनै सम्बन्धमा मतभेद उत्पन्न भयो भन्दैमा विगतमा गरिएको सम्पूर्ण योगदान झूटो ठहरिँदैन। आज असमझदारी छ भन्दैमा हिजोको माया, सहयोग र अभिभावकत्वको मूल्य शून्य हुँदैन।
त्यसमाथि पनि बाल्यकालदेखि किशोरावस्थासम्म निरन्तर अभिभावकत्व प्रदान गर्नु झन् ठूलो जिम्मेवारी हो। टंक बुढाथोकीले अशोकका लागि गरेको योगदानलाई केवल आर्थिक हिसाबकिتابमा सीमित गरेर हेर्न मिल्दैन। त्यसमा समय, श्रम, अवसर, भावनात्मक सम्बन्ध र भविष्य निर्माणको प्रयाससमेत जोडिएको छ। कसैले गरेको लगानीको मूल्य पैसाले मात्र निर्धारण हुँदैन; उसले अर्को व्यक्तिको जीवनमा निर्माण गरेको अवसर र सम्भावनाले पनि निर्धारण हुन्छ।
२. जातीय विभेदलाई चुनौती दिएको एउटा पारिवारिक सम्बन्ध
अशोक दर्जी र टंक बुढाथोकीको सम्बन्धको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष सामाजिक विभेदसँग जोडिएको छ। हाम्रो समाजमा आज पनि जातका आधारमा मानिसको मान, सम्मान र सामाजिक हैसियत निर्धारण गर्ने प्रवृत्ति पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन।
यस्तो सामाजिक यथार्थबीच टंकको घरमा अशोकले पाएको स्थान आफैंमा अर्थपूर्ण थियो। सामाजिक सञ्जालमा देखिएका पारिवारिक पूजा, चाडपर्व, धार्मिक कर्मकाण्ड तथा ए.आर. बुढाथोकीसँगै गरिएका चुडाकर्मजस्ता पारिवारिक गतिविधिहरूले अशोकलाई घरको एक सदस्यका रूपमा समावेश गरिएको प्रस्ट देखाउँछन्। उसले केवल घरमा बस्ने सुविधा पाएन; पारिवारिक गतिविधिमा सहभागी हुने, माया पाउने र सम्बन्धको अपनापन महसुस गर्ने अवसर पनि पायो।
एउटा बालक जो दलित परिवारबाट थिए, तर बुढाथोकीले उनलाई आफ्नै सन्तानसरह स्वीकार गरे। यो केवल व्यक्तिगत उदारता मात्र होइन, सामाजिक विभेदका पुराना मान्यतामाथिको व्यावहारिक चुनौती पनि हो।
३. अशोकको सफलता कसैको प्रयोग मात्र थियो?
आज कतिपयले अशोकलाई टंकले प्रयोग गरेर आफू सफल भएको भाष्य निर्माण गर्न खोजेको देखिन्छ। तर, यस्तो निष्कर्ष निकाлыनुअघि एउटा गम्भीर प्रश्न सोध्नुपर्छ—अशोकलाई सडकबाट स्थापित कलाकार बन्ने अवसर कसले दियो? उसको प्रतिभालाई पहिचान गरेर त्यसलाई विकास गर्ने वातावरण कसले निर्माण गर्यो?
कुनै पनि कलाकारको सफलतामा उसको आफ्नै प्रतिभा, परिश्रम र सिर्जनशीलताको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। अशोकको प्रतिभा र मेहनतलाई अवमूल्यन गर्न मिल्दैन। तर, त्यससँगै उसले बाल्यकालमा प्राप्त गरेको अवसर, प्रशिक्षण र अभिभावकीय सहयोगलाई पनि मेटाउन मिल्दैन।
अशोकको सफलतामा टंकको योगदान छ भन्नु अशोकको प्रतिभा अस्वीकार गर्नु होइन। त्यसैगरी, अशोक प्रतिभाशाली थियो भन्नु टंकले गरेको योगदान नकार्नु पनि होइन। यी दुई पक्षलाई एकअर्काको विरोधी बनाएर प्रस्तुत गर्नु नै समस्याको जड हो। कुनै सम्बन्धमा मतभेद उत्पन्न भयो भन्दैमा विगतमा गरिएको सम्पूर्ण योगदान झूटो ठहरिँदैन। आज असमझदारी छ भन्दैमा हिजोको माया, सहयोग र अभिभावकत्वको मूल्य शून्य हुँदैन।
४. अभिभावकत्व भनेको एक दिनको जिम्मेवारी होइन
टंक बुढाथोकीले अशोकका लागि भविष्यको जुन परिकल्पना गरेको भनिन्छ, त्यसमा उसको शिक्षा पूरा गर्ने, प्लस टु (+२) सम्म अध्ययन गराउने, अनुशासित जीवनका लागि तयार पार्ने र सम्भव भए नेपाली सेनामा प्रवेश गरी आर्मी ब्याण्डमा संगीतकर्मीका रूपमा अघि बढ्ने अवसर खोज्नेजस्ता योजना रहेको चर्चा हुँदै आएको छ।
यी योजनाहरूलाई एउटा अभिभावकले सन्तानको भविष्यबारे गर्ने चिन्तनका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। आफ्नो सन्तानले शिक्षा हासिल गरोस्, आत्मनिर्भर बनोस्, आफ्नो रुचिअनुसार करियर निर्माण गरोस् र सम्मानपूर्वक जीवन बिताओस् भन्ने चाहना हरेक अभिभावकको हुन्छ। तर, अभिभावकत्वको अर्थ सन्तानको भविष्यबारे योजना बनाउनु मात्र होइन। उसलाई उमेरअनुसार निर्णय गर्न सिकाउनु, आफ्नो क्षमता पहिचान गर्न दिनु र क्रमशः आत्मनिर्भर बन्न सहयोग गर्नु पनि हो।
अशोक अहिले हुर्कंदै गरेको उमेरमा छ। बाल्यकालमा अभिभावकको मार्गदर्शन आवश्यक भएजस्तै किशोरावस्था र युवावस्थामा उसका आफ्नै विचार, चाहना र निर्णयको सम्मान गर्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
५. हिजो देवत्वकरण, आज दानवीकरण—यो कस्तो सामाजिक प्रवृत्ति?
हाम्रो समाजको एउटा ठूलो विडम्बना के छ भने, हामी मानिसलाई सहजै असाधारण उचाइमा पुर्याउँछौ र उत्तिकै सहजै भुइँमा पछार्छौ। हिजो टंक र अशोकको सम्बन्धलाई उदाहरणीय बनाइयो। आज त्यही सम्बन्धमा समस्या आएको चर्चा हुनासाथ अनेकौं अनुमान, आरोप र व्याख्याहरू सार्वजनिक भइरहेका छन्।
कुनै पनि सम्बन्धको वास्तविकता केही मिनेटको अन्तर्वार्ता, सामाजिक सञ्जालमा देखिएको एउटा दृश्य वा अधुरो सूचनाका आधारमा पूर्ण रूपमा बुझ्न सकिंदैन। विशेषगरी एउटा किशोर कलाकारको व्यक्तिगत सम्बन्धलाई मनोरञ्जनको विषय बनाउनु उसको मानसिक र सामाजिक विकासका दृष्टिले पनि संवेदनशील विषय हो। अन्तर्वार्ताकारहरूको जिम्मेवारी केवल सनसनीपूर्ण अभिव्यक्ति निकाल्नु होइन; उनीहरूले सम्बन्धित व्यक्तिको मर्यादा, भावनात्मक अवस्था र भविष्यमा पर्न सक्ने प्रभावलाई पनि विचार गर्नुपर्छ।
६. प्रयोगको आरोप लगाउनेहरू आफैं प्रयोग त गरिरहेका छैनन्?
अशोकलाई कसैले प्रयोग गर्यो भन्ने आरोप लगाउनुअघि हामीले अर्को प्रश्न पनि सोध्नुपर्छ—आज अशोकको नाम, उसको पारिवारिक सम्बन्ध र उसको निजी जीवनलाई सार्वजनिक बहसको विषय बनाउनेहरूले के गरिरहेका छन्? यदि कसैले उसको पीडा, असमझदारी वा पारिवारिक विवादलाई आफ्नो युट्युबको भ्युज, फेसबुकको पहुँच र व्यक्तिगत लोकप्रियता बढाउने माध्यम बनाइरहेको छ भने त्यो पनि गम्भीर नैतिक प्रश्न हो।
अशोकको हित चाहने हो भने उसको भविष्य, शिक्षा, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र पारिवारिक सम्बन्धको सम्मान गर्नुपर्छ। उसलाई कुनै पक्षको समर्थन गर्न बाध्य पार्ने, विगतप्रति घृणा जगाउने वा सम्बन्ध तोड्न उक्साउने कामले उसको हित सुनिश्चित गर्दैन।
७. अशोक सडकमा नै रहेको भए आजको अशोक हुन्थ्यो?
यदि अशोकले बाल्यकालमा त्यो अवसर, पारिवारिक वातावरण, शिक्षा, प्रशिक्षण र निरन्तर सहयोग पाएको थिएन भने उसको जीवन आज कस्तो हुन्थ्यो भन्ने कुरा हामी निश्चित रूपमा भन्न सक्दैनौँ। तर, यति भन्न सकिन्छ—बाल्यकालमा प्राप्त अवसरले व्यक्तिको जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
त्यसैले, आज उसको सम्बन्धबारे विवाद भइरहेको छ भन्दैमा उसले प्राप्त गरेको अवसर र त्यसमा संलग्न व्यक्तिहरूको योगदानलाई अपमानित गर्नु उचित हुँदैन। त्यसैगरी, टंकको योगदान स्वीकार गर्नुको अर्थ अशोकले भविष्यमा आफ्ना निर्णय आफैं गर्न पाउनु हुँदैन भन्ने पनि होइन।
८. अब समाजले के गर्नुपर्छ?
आजको आवश्यकता टंकलाई दोषी वा अशोकलाई दोषी प्रमाणित गर्ने प्रतिस्पर्धा होइन। वास्तविक आवश्यकता हो—सम्बन्धित व्यक्तिहरूको कुरा सुन्ने, अपुष्ट आरोपहरूबाट टाढा रहने र सम्बन्ध सुधारका लागि आवश्यक वातावरण निर्माण गर्ने।
अशोकको शिक्षा, करियर र व्यक्तिगत विकासलाई प्राथमिकता दिऔं।
टंक बुढाथोकीले गरेको अभिभावकीय योगदानलाई पूर्वाग्रहरहित ढङ्गले मूल्याङ्कन गरौंदै अशोकलाई आफ्ना विचार र निर्णय व्यक्त गर्ने स्वतन्त्रता दिऔं।
सम्बन्धमा आएका असमझदारीलाई सार्वजनिक तमासाको विषय नबनाऔं।
अन्तर्वार्ता र सामाजिक सञ्जालमा अपुष्ट आरोप तथा चरित्रहत्या गर्ने प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गरौंदै सम्मानजनक संवाद र समझदारीका लागि वातावरण बनाऔं।
निष्कर्ष: अशोकलाई फेरि सडकको तमासा नबनाऔं!
हिजो अशोक दर्जी सडकमा गीत गाउँदै गर्दा समाजले उसलाई उपेक्षा गरेको थियो। केही असल मन भएका मानिसहरूले उसको प्रतिभा पहिचान गरे, अवसर दिए र उसको जीवनले नयाँ दिशा पायो। आज फेरि उसको निजी सम्बन्धलाई सार्वजनिक तमासा बनाउने हो भने हामीले विगतबाट केही पनि सिकेका रहेनछौँ भन्ने ठहरिनेछ।
एउटा अभिभावकले गरेको त्यागको सम्मान गर्दै सन्तानको आत्मसम्मान र स्वतन्त्रताको रक्षा गर्नु नै बुद्धिमत्ता हो। टंक र अशोकको सम्बन्धको वास्तविकता उनीहरूकै हो। समाजले त्यसलाई आफ्नो मनोरञ्जन, लोकप्रियता र भ्युजको व्यापार बनाउनु हुँदैन।
हिजो धुरीमा पुर्याउने र आज सडकमा पछार्ने यो दोहोरो चरित्र बन्द गरौं। मानवीय सम्बन्धलाई भ्युजको व्यापार बन्नबाट जोगाऔं।
चेतना भया!
