काठमाडौँ — गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) अमेरिकाज क्षेत्रको १०औँ क्षेत्रीय सम्मेलन सन् २०२७ अप्रिल २४ र २५ मा क्यानडाको टोरन्टोस्थित Hotel Radisson मा आयोजना हुने भएको छ। “सम्बृद्धि — Connecting for Prosperity” भन्ने मूल नारासहित आयोजना हुन लागेको सम्मेलनले विश्वभर छरिएर रहेका नेपाली समुदायको पुँजी, ज्ञान, सीप, प्रविधि र अनुभवलाई नेपालको दीर्घकालीन आर्थिक तथा सामाजिक विकाससँग जोड्ने लक्ष्य लिएको छ।
एनआरएनए अमेरिकाजका क्षेत्रीय संयोजक भुवन खरेल ले सम्मेलनमा सहभागी हुन क्यानडा, अमेरिका तथा अमेरिकाज क्षेत्रका गैरआवासीय नेपालीसहित विश्वभर रहेका एनआरएनए अभियन्ता, सामाजिक अगुवा, व्यवसायी, विज्ञ, युवा तथा समुदायका प्रतिनिधिलाई निमन्त्रणा गरेका छन्। उनले सम्मेलनलाई केवल औपचारिक भेला नभई प्रवासी नेपाली समुदायको सामूहिक क्षमता, लगानी र अनुभवलाई मातृभूमिसँग व्यवहारिक रूपमा जोड्ने अवसरका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्।
यसपटकको सम्मेलनमा गैरआवासीय नेपाली नागरिकताको प्रभावकारी कार्यान्वयन, वंशजका आधारमा नागरिकतासम्बन्धी सरोकार, नेपालमा लगानी विस्तार, कृषि विकास, जलविद्युत्, दोस्रो पुस्ताको सहभागिता, ज्ञान तथा सीप हस्तान्तरण र डायस्पोराको संस्थागत सहकार्य जस्ता विषयलाई मुख्य प्राथमिकतामा राख्ने तयारी गरिएको छ।
प्रवासी पुँजीलाई नेपालको उत्पादन र रोजगारीसँग जोड्ने प्रयास
सम्मेलनको मुख्य विषयमध्ये एक नेपालमा गैरआवासीय नेपालीको लगानी विस्तार रहनेछ। विदेशमा लामो समयदेखि व्यवसाय, प्रविधि, वित्त, सेवा तथा अन्य क्षेत्रमा सक्रिय नेपालीले आर्जन गरेको पूँजी र व्यावसायिक अनुभवलाई नेपालका उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिचालन गर्न सकिने सम्भावनाबारे विस्तृत छलफल गर्ने तयारी छ।
आयोजक पक्षले करिब १० करोड अमेरिकी डलर बराबरको सम्भावित लगानी तथा सहकार्य सम्बन्धी विषयलाई समेत सम्मेलनमा उठाउने योजना बनाएको छ। सामूहिक लगानीको ढाँचा, परियोजना पहिचान, लगानीकर्ताको सुरक्षा, प्रशासनिक प्रक्रिया, पूँजी फिर्ता लैजान सकिने व्यवस्था, कानुनी स्पष्टता तथा नेपालमा लगानी गर्दा गैरआवासीय नेपालीले भोग्ने व्यावहारिक कठिनाइबारे छलफल गर्ने उद्देश्य राखिएको छ।
प्रवासी नेपालीसँग पर्याप्त आर्थिक स्रोत भए पनि नेपालमा लगानी गर्नुअघि उनीहरूले नीतिगत स्थिरता, लगानी सुरक्षा, कर प्रणाली, सरकारी प्रक्रिया र दीर्घकालीन प्रतिफलको स्पष्टता खोज्ने गरेका छन्। सम्मेलनले यिनै प्रश्नलाई सरकार, व्यवसायी र डायस्पोराबीच प्रत्यक्ष संवादमार्फत अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
नागरिकता र वंशजको अधिकार प्रमुख बहसमा
गैरआवासीय नेपाली नागरिकताको कानुनी व्यवस्था कार्यान्वयनमा आए पनि त्यसबाट प्राप्त अधिकार व्यवहारमा कति सहज रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा अझै विभिन्न प्रश्न उठिरहेका छन्। सम्पत्ति, लगानी, व्यवसाय सञ्चालन, प्रशासनिक प्रक्रिया र नेपालसँगको औपचारिक सम्बन्धका विषय सम्मेलनमा छलफल गरिने जनाइएको छ।
त्यससँगै विदेशमा जन्मिएका नेपाली मूलका सन्तानको वंशजको नागरिकता सम्बन्धी सरोकारलाई पनि महत्वपूर्ण एजेन्डाका रूपमा अघि सारिनेछ। नयाँ पुस्ताको नेपालसँगको कानुनी, सांस्कृतिक र भावनात्मक सम्बन्ध कायम राख्न नागरिकताको विषय दीर्घकालीन महत्वको रहेको आयोजकहरूको बुझाइ छ।
सम्मेलनले सम्बन्धित सरकारी निकायसँग थप नीतिगत संवाद आवश्यक रहेको विषयमा साझा धारणा निर्माण गर्ने प्रयास गर्नेछ।
दोस्रो पुस्तालाई नेपालसँग जोड्ने विशेष योजना
विदेशमा जन्मिएका वा हुर्किएका नेपाली मूलका युवालाई एनआरएनएको भविष्यका रूपमा हेरिएको छ। त्यसैले यस सम्मेलनमा दोस्रो पुस्तालाई नेपाली भाषा, संस्कृति, पहिचान, इतिहास र मातृभूमिसँग कसरी जोड्ने भन्ने विषयमा विशेष छलफल गरिनेछ।
युवा पुस्ताको नेतृत्व विकास, एनआरएनएका संरचनामा सहभागिता, नेपाल भ्रमण तथा स्वयंसेवा कार्यक्रम, उद्यमशीलता, शिक्षा, नवप्रवर्तन र अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जालमा उनीहरूको भूमिकालाई विस्तार गर्ने विषयसमेत सम्मेलनको एजेन्डामा राखिने तयारी छ।
पहिलो पुस्ताले निर्माण गरेको एनआरएनए सञ्जाललाई दोस्रो पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न नसकिए प्रवासी नेपाली समुदाय र नेपालको सम्बन्ध विस्तारै कमजोर हुन सक्ने भएकाले यस विषयलाई समयमै संस्थागत रूपमा सम्बोधन गर्न आवश्यक रहेको धारणा सम्मेलनमा उठ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
कृषि क्षेत्रमा सामूहिक लगानीको सम्भावना
नेपालको कृषि क्षेत्रलाई प्रवासी नेपालीको पुँजी, प्रविधि र बजारसँग जोड्ने विषय पनि सम्मेलनमा विशेष प्राथमिकतामा रहनेछ। गैरआवासीय नेपालीको पहलमा गुल्मीको आँपचौरमा करिब एक हजार रोपनी क्षेत्रफलमा कफी खेती सुरु गरिएको उदाहरणलाई सम्मेलनमा प्रस्तुत गर्ने तयारी छ।
यस परियोजनालाई भविष्यमा करिब पाँच हजार रोपनी क्षेत्रफलसम्म विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको बताइएको छ। ठूलो क्षेत्रफलमा व्यावसायिक कफी उत्पादन, प्रशोधन, ब्रान्डिङ र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली कफीको पहुँच विस्तार गर्न सकिए ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना, किसानको आम्दानी वृद्धि र स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्न सक्छ।
सम्मेलनमा कृषि उत्पादनलाई निर्वाहमुखी प्रणालीबाट व्यावसायिक तथा निर्यातमुखी संरचनातर्फ लैजान विदेशमा रहेका नेपालीको प्रविधि, पूँजी, व्यवस्थापन सीप र विश्व बजारसम्बन्धी अनुभव कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा समेत छलफल हुने अपेक्षा छ।
जलविद्युत् र पूर्वाधारमा लगानी
नेपालको आर्थिक विकासमा जलविद्युत् क्षेत्रले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने भएकाले गैरआवासीय नेपालीको लगानीलाई यस क्षेत्रमा थप आकर्षित गर्ने विषय पनि सम्मेलनमा उठाइनेछ।
जलविद्युत् आयोजना निर्माण, परियोजना वित्तीय व्यवस्थापन, प्रसारण लाइन, ऊर्जा बजार, विद्युत् निर्यात, लगानी सुरक्षा तथा परियोजनाको दीर्घकालीन प्रतिफलजस्ता विषयमा व्यवसायी, विज्ञ र लगानीकर्ताबीच छलफल गरिने तयारी छ।
कृषि, जलविद्युत्, पर्यटन, प्रविधि, पूर्वाधार तथा उत्पादनमूलक उद्योगमा प्रवासी नेपालीको लगानी व्यवस्थित रूपमा विस्तार गर्न सके देशको उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र विदेशी मुद्रा आर्जनमा सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सरकार र डायस्पोराबीच प्रत्यक्ष संवादको तयारी
सम्मेलनमा नेपाल सरकारका प्रतिनिधिलाई समेत सहभागी गराउने तयारी गरिएको छ। आयोजक पक्षका अनुसार परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाललाई सम्मेलनमा निमन्त्रणा गरिएको छ।
सरकारी प्रतिनिधि र प्रवासी नेपाली समुदायबीच प्रत्यक्ष संवाद गराएर नागरिकता, लगानी, प्रशासनिक सहजीकरण, वैदेशिक नेपालीको अधिकार तथा नेपालसँगको संस्थागत सम्बन्धका विषय नीतिगत तहसम्म पुर्याउने उद्देश्य राखिएको छ।
गैरआवासीय नेपालीले नेपालमा लगानी गर्न चाहँदा भोग्ने सरकारी प्रक्रिया, अनुमतिपत्र, पूँजी परिचालन, कर, व्यवसाय सञ्चालन र अन्य प्रशासनिक समस्यालाई सम्बन्धित निकायसमक्ष स्पष्ट रूपमा राख्ने अवसर पनि सम्मेलनले दिने अपेक्षा गरिएको छ।
ज्ञान र सीप हस्तान्तरण पनि प्राथमिकतामा
विदेशमा विभिन्न क्षेत्रमा विशेषज्ञता हासिल गरेका नेपाली विज्ञ, प्राविधिक, वैज्ञानिक, अनुसन्धानकर्ता, चिकित्सक, सूचना प्रविधि विशेषज्ञ, उद्यमी तथा व्यवस्थापकको ज्ञान र अनुभव नेपालमा कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ भन्ने विषयलाई पनि सम्मेलनले प्राथमिकता दिनेछ।
केवल आर्थिक लगानी मात्र नभई ज्ञानको लगानी नेपालका लागि अझ दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने माध्यम हुन सक्ने भन्दै शिक्षा, प्रविधि, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन, स्वास्थ्य, उद्यमशीलता र व्यावसायिक व्यवस्थापनमा विशेषज्ञता हस्तान्तरणका सम्भावना खोजिनेछ।
नेपालमा प्रत्यक्ष फर्केर बस्न नसक्ने विज्ञले अनलाइन माध्यम, छोटो अवधिको परियोजना, प्रशिक्षण, सल्लाहकार भूमिका वा विश्वविद्यालय तथा संस्थासँगको सहकार्यबाट योगदान गर्न सक्ने मोडलमाथि पनि विचार गर्न सकिनेछ।
सम्मेलनको बचत ‘नेपाली घर’ परियोजनामा लगाउने प्रस्ताव
सम्मेलन सञ्चालनपछि आवश्यक खर्च कटाएर बाँकी रहने रकम एनआरएनए क्यानडाको नेपाली घर परियोजना मा लगानी गर्ने प्रस्ताव पनि अघि सारिएको छ।
क्यानडामा नेपाली समुदायको साझा सांस्कृतिक तथा सामुदायिक केन्द्रका रूपमा नेपाली घरलाई विकास गर्न सकिए सभा, प्रशिक्षण, भाषा तथा संस्कृति संरक्षण, सामुदायिक कार्यक्रम, नयाँ आप्रवासीलाई सहयोग र नेपाली पहिचान प्रवर्द्धनमा दीर्घकालीन लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसले सम्मेलनबाट उठेको आर्थिक स्रोतलाई केवल कार्यक्रम सञ्चालनमा खर्च नगरी समुदायको स्थायी सम्पत्तिमा रूपान्तरण गर्ने सम्भावना देखाएको छ।
विश्वभरका नेपालीलाई भुवन खरेलको निमन्त्रणा
क्षेत्रीय संयोजक भुवन खरेलले विश्वभर रहेका गैरआवासीय नेपालीलाई सम्मेलनमा सहभागी हुन आग्रह गरेका छन्। क्यानडावासी नेपाली समुदाय, अमेरिकाज क्षेत्रका एनआरएनए राष्ट्रिय समन्वय परिषद्, व्यवसायी, सामाजिक अभियन्ता, युवा, महिला, विज्ञ तथा विभिन्न पेशागत समूहको व्यापक सहभागिताले सम्मेलनलाई थप परिणाममुखी बनाउन सक्ने उनको धारणा छ।
उनका अनुसार प्रवासी नेपालीको सामूहिक शक्ति आर्थिक पुँजीमा मात्र सीमित छैन। विश्वभर रहेका नेपालीसँग ज्ञान, अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क, प्रविधि, व्यवस्थापन अनुभव, बजार पहुँच तथा नयाँ पुस्ताको सिर्जनशीलता पनि छ। यी सबै स्रोतलाई साझा उद्देश्यमा जोड्न सके नेपालको समृद्धिमा डायस्पोराको भूमिका थप प्रभावकारी बन्न सक्छ।
टोरन्टो सम्मेलनबाट ठोस परिणामको अपेक्षा
अप्रिल २४–२५, २०२७ मा हुने १०औँ अमेरिकाज क्षेत्रीय सम्मेलनले लगानी, नागरिकता, कृषि, जलविद्युत्, दोस्रो पुस्ता र ज्ञान हस्तान्तरणका विषयमा छलफल मात्र नभई कार्यान्वयनयोग्य योजना निर्माण गर्नुपर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
“सम्बृद्धि — Connecting for Prosperity” को अवधारणा पनि यही उद्देश्यसँग जोडिएको देखिन्छ—विश्वभर रहेका नेपालीलाई एकअर्कासँग मात्र नभई नेपालको विकास, उत्पादन, रोजगारी र दीर्घकालीन समृद्धिसँग जोड्ने।
सम्मेलनबाट आउने घोषणापत्र, लगानी प्रतिबद्धता, नीतिगत सुझाव र परियोजनालाई कार्यक्रमपछि पनि निरन्तर अनुगमन र कार्यान्वयन गर्न सकिए टोरन्टो सम्मेलन प्रवासी नेपालीको सामूहिक क्षमता र नेपालबीचको सम्बन्धलाई थप व्यावहारिक तथा परिणाममुखी बनाउने महत्वपूर्ण मञ्च बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
