कोबे, जापान । आजभन्दा ठीक ३१ वर्षअघि, सन् १९९५ जनवरी १७ को त्यो कहालीलाग्दो बिहान, जसले जापानको आधुनिक इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो शहरी विपत्तिको रूप लियो। ‘हान्सिन-अवाजी’ महाभूकम्पको ३१औँ स्मृति दिवसका अवसरमा आज जापानका विभिन्न स्थानमा दिवंगत आत्माहरूको सम्झनामा दीप प्रज्वलन र प्रार्थना गरियो।
६,४३४ जनाको ज्यान गएको त्यो क्षण
सन् १९९५ जनवरी १७ का दिन बिहान ५:४६ बजे ७.३ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प गएको थियो। यस विपत्तिमा परेर प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष (स्वास्थ्य समस्या) गरी कुल ६,४३४ जनाले ज्यान गुमाएका थिए। भूकम्पका कारण करिब २ लाख ५० हजार घरहरू पूर्ण वा आंशिक रूपमा ध्वस्त भएका थिए भने सडक र रेलमार्गहरू छियाछिया भएका थिए।
‘चुमुगु’ (जोड्दै जानु): स्मृतिलाई पुस्तान्तरण गर्ने संकल्प
कोबे शहरको ‘हिगाशी युएन्ची’ पार्कमा आयोजित “१.१७ को भेला” मा हजारौँ मानिसहरू भेला भए। भूकम्प गएकै समय अर्थात् बिहान ५:४६ बजे सबैले मौन धारण गरी प्रार्थना गरे। यस वर्षको मुख्य नारा जापानी भाषामा ‘चुमुगु’ (Tsumugu) राखिएको थियो, जसको अर्थ हुन्छ—विगतका याद र अनुभवहरूलाई भविष्यको पुस्तासम्म ‘बुन्दै वा जोड्दै’ लैजानु।
पार्कमा राखिएका बाँसका लालटिनहरूमा “नबिर्सौँ”, “भविष्य”, र “जीवनको रक्षा गरौँ” जस्ता सन्देशहरू लेखिएका थिए। भूकम्पपछि जन्मिएको युवा पुस्ताले यस स्मृतिलाई जीवन्त राख्न नेतृत्व लिइरहेको छ।
पीडितका कथाहरू: अझै ताजा छन् घाउहरू
स्मृति सभामा सहभागी ४३ वर्षीय सुजुकी ताकेशीले कक्षा ६ मा पढ्दा आफ्ना साथीहरू गुमाएका थिए। उनले भावुक हुँदै भने, “मैले सँगै खेल्ने साथीहरू गुमाएँ। उनीहरूका आमाबुबाले मलाई ‘हाम्रा छोराछोरीको बदलामा पनि तिमीले बाँचेर देखाउनुपर्छ’ भन्नुभएको शब्दले मलाई आजसम्म हिम्मत दिइरहेको छ।”
परिवर्तित समय र नयाँ चुनौती
३१ वर्षअघिको तुलनामा अहिले जापानको जनसांख्यिक अवस्था बदलिएको छ। सन् १९९५ मा जापानमा वृद्धवृद्धाको संख्या १४.६% थियो भने अहिले यो बढेर करिब ३०% पुगेको छ।
- चुनौती: आगामी दिनमा हुनसक्ने ‘नान्काई ट्राफ’ जस्ता ठूला भूकम्पको समयमा वृद्धवृद्धा र अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूलाई कसरी सुरक्षित स्थानमा पुर्याउने भन्ने मुख्य चुनौती देखिएको छ।
- योजना: सरकारी तथ्याङ्क अनुसार “व्यक्तिगत निष्कासन योजना” (Individual Evacuation Plans) बनाउने दर अझै कम छ, जसलाई तीव्र गतिमा अघि बढाउन आवश्यक छ।
कोबेको पुनरुत्थानले जापानको धैर्यता र एकतालाई विश्वसामु देखाएको छ। तर, हान्सिन भूकम्पको ३१ वर्षले हामीलाई सिकाएको सबैभन्दा ठूलो पाठ भनेको ‘विपत्ति जुनसुकै बेला आउन सक्छ’ र यसका लागि ‘तयारी र पूर्व-स्मृति’ नै जीवन बचाउने अचूक उपाय हो।
