टोकियो, जापान जापानको काम गर्ने उमेर समूह (Working-age people) माझ एउटा नयाँ र चिन्ताजनक प्रवृत्ति देखिएको छ। यहाँका मानिसहरू सामाजिक सम्बन्धको झन्झट बोक्नुभन्दा बरु ‘एक्लोपन’ (Loneliness) सहेरै भए पनि व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा रमाउन थालेका छन्। हालै सार्वजनिक भएको एक सर्वेक्षणले जापानको सामाजिक संरचनामा आएको यो परिवर्तनलाई उजागर गरेको छ।
किन मानिसहरू एक्लै हुन चाहन्छन्?
नेटफ्लिक्स (Netflix) जस्ता स्ट्रिमिङ सेवाहरूले सस्तोमा असीमित मनोरञ्जन दिइरहेका छन् भने जेनेरेटिभ एआई (Generative AI) ले परामर्शदाता वा साथीको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ। प्रविधिको यो सुविधाले मानिसहरूलाई अरूको साथबिना नै समय बिताउन सजिलो बनाइदिएको छ। तर, विज्ञहरूका अनुसार यो सुविधाले मानिसलाई समाजबाट ‘आइसोलेशन’ (Isolation) वा अलगावको स्थितितर्फ धकेलिरहेको छ, जहाँ अरूसँगको सम्बन्ध पूर्ण रूपमा टुट्न पुग्छ।
सर्वेक्षणले के भन्छ?
‘कन्जुमर को-अपरेटिभ इन्स्टिच्युट अफ जापान’ले सन् २०२३ मा २५ देखि ५४ वर्ष उमेर समूहका करिब ११,००० मानिसहरूमाझ अनलाइन सर्वेक्षण गरेको थियो। सहभागीहरूलाई दुईवटा विकल्प दिइएको थियो:
१. “झन्झटिलो भए पनि घनिष्ट मानवीय सम्बन्ध भएको समाज।”
२. “मानिसहरू एक्लो भए पनि व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको सम्मान गर्ने समाज।”
नतिजा आश्चर्यजनक थियो। ६६ प्रतिशत सहभागीहरूले दोस्रो विकल्प अर्थात् “एक्लो भए पनि स्वतन्त्रता” रोजेका थिए। केबल ३४ प्रतिशतले मात्र घनिष्ट सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिए।
आर्थिक अभाव र एक्लोपनको सम्बन्ध
सर्वेक्षणले आर्थिक अवस्था र सामाजिक जोड्ने चाहनाबीच गहिरो सम्बन्ध रहेको देखाएको छ।
• आर्थिक रूपमा “धेरै गाह्रो” अवस्थामा रहेका ७४ प्रतिशत मानिसले एक्लोपनसहितको स्वतन्त्रता रोजेका छन्।
• यसको विपरित, आर्थिक रूपमा “धेरै सहज” महसुस गर्नेहरूमध्ये ५३ प्रतिशतले मात्र स्वतन्त्रतालाई प्राथमिकता दिए।
यसको अर्थ, आर्थिक कठिनाइ भोगिरहेका मानिसहरू सामाजिक अन्तरक्रियाबाट भाग्न खोज्छन् र समाजबाट टाढिन चाहन्छन्।
मोटोपनभन्दा पनि खतरनाक: स्वास्थ्य जोखिम
एक्लै बस्दा स्वतन्त्र महसुस भए पनि यसले मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। चिकित्सा र महामारी विज्ञानको अनुसन्धानले देखाएको छ कि सामाजिक अलगाव (Isolation) को कारण हुने मृत्युको जोखिम मोटोपन वा व्यायामको कमीभन्दा पनि उच्च हुन्छ।
सरकारी प्रयास र जनचेतनाको अभाव
एक्लोपनले निम्त्याउने यो जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै जापान सरकारले विभिन्न उपायहरू अपनाइरहेको छ। तर, डिसेम्बर २०२५ मा क्याबिनेट कार्यालयले सार्वजनिक गरेको जनमत सर्वेक्षण अनुसार, ८४ प्रतिशत जनतालाई सरकारले एक्लोपन हटाउन गरिरहेका प्रयासहरूबारे जानकारी नै छैन।
जापानजस्तो व्यस्त समाजमा नेपाली लगायत विदेशी समुदायले पनि कामको चापसँगै सामाजिक सम्बन्धहरूलाई कसरी सन्तुलनमा राख्ने भन्ने कुरा यो रिपोर्टले सोच्न बाध्य बनाएको छ।
