An elderly person in the Toshima district of Tokyo, Japan, on Friday, Jan. 19, 2024. Japans demographic challenges combined with years of slow growth have increased the social welfare burden on the government. Photographer: Soichiro Koriyama/Bloomberg
टोकियो (एजेन्सी) । जापानमा हकवाला वा उत्तराधिकारी नभएको अर्बौंको सम्पत्ति सरकारी कोषमा जाने क्रमले नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ। जापानको तीव्र गतिमा बुढ्यौलीतर्फ गइरहेको जनसङ्ख्या, बढ्दो मृत्युदर र नजिकका आफन्त नभई जीवनको अन्त्य गर्ने मानिसहरूको सङ्ख्या बढेसँगै बेवारिसे सम्पत्तिको मात्रा ह्वात्तै बढेको हो।
जापानको सर्वोच्च अदालतको तथ्याङ्कअनुसार, सन् २०२४ मा मात्रै करिब १ खर्ब २९ अर्ब येन (८३ करोड ३० लाख अमेरिकी डलर) बराबरको दाबी नगरिएको सम्पत्ति सरकारी ढुकुटीमा फिर्ता भएको छ। यो रकम तथ्याङ्क राख्न सुरु गरिएको सन् २०१३ को ३३ अर्ब ६० करोड येनको तुलनामा करिब चार गुणा बढी हो।
घट्दो जनसङ्ख्या र एक्लोपनको सङ्केत
उत्तराधिकारीविहीन सम्पत्तिको यो विशाल भण्डारले जापानका दुई प्रमुख समस्याहरूलाई उजागर गरेको छ: घट्दो जनसङ्ख्या र वृद्धवृद्धाहरूमा बढ्दो एक्लोपन। सन् २००९ देखि जापानको जनसङ्ख्या निरन्तर ओरालो लागिरहेको छ। ‘जापान रिसर्च इन्स्टिच्युट’ (जेआरआई) का अनुसार मृत्यु हुने वृद्ध जापानीहरूमध्ये अविवाहित र नजिकका आफन्त नभएकाहरूको सङ्ख्या बढ्दो क्रममा छ।
पछिल्ला केही वर्षहरूमा हकवाला नभएको सम्पत्तिको मात्रा अस्वाभाविक रूपमा बढेको छ। ‘मियाके एण्ड पार्टनर्स’ ल फर्मका साझेदार कोजी नाम्बु भन्छन्, “हरेक वर्ष बढ्दो मृत्युदर यसको एउटा प्रमुख कारण हुन सक्छ।” सरकारी तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२२ मा मृत्युदर ह्वात्तै बढेको थियो र यो क्रम जारी रहँदा गत वर्ष १६ लाख मानिसको मृत्यु भएको थियो। नाम्बुका अनुसार जापानमा ‘इच्छापत्र’ (Will) तयार गर्ने दर तुलनात्मक रूपमा कम हुनुले पनि यसमा भूमिका खेलेको छ।
खाली घरहरूको समस्या (आकिया)
उत्तराधिकारको यो सङ्कट नगद सम्पत्तिमा मात्र सीमित छैन। जापानभरि ‘आकिया’ भनिने परित्यक्त घरहरू यसको सबैभन्दा स्पष्ट उदाहरण हुन्। हाल जापानमा करिब ९० लाख घरहरू खाली अवस्थामा छन्। हकवाला नभएका वा मर्मतसम्भारको आर्थिक बोझ बोक्न नचाहने आफन्तहरूले छाड्दा यस्ता घरहरूको सङ्ख्या बढेको हो।
पारिवारिक सम्बन्धमा ह्रास
विवाह दर घट्दै जाँदा उत्तराधिकारीको अभावलाई रगतको नाता नहुनु र पारिवारिक सम्बन्ध कमजोर हुनुसँग जोड्न सकिने जेआरआईकी उप-प्रमुख अनुसन्धानकर्ता माकिको ओकामोटो बताउँछिन्। देशको जनसङ्ख्याको पिरामिड हेर्दा माथिल्लो हिस्सामा वृद्ध पुस्ताको सङ्ख्या ठूलो छ, जसलाई स्याहारसुसारको आवश्यकता बढ्दो छ।
ओकामोटो भन्छिन्, “अहिले मानिसहरूले आफ्ना सबैभन्दा नजिकका आफन्तलाई मात्र सहयोग गर्न सक्ने अवस्था छ। त्यसैले, परिवार नभएका वृद्धवृद्धाहरूले आफ्ना इच्छाहरू र सम्पत्तिको व्यवस्थापनबारे पहिल्यै कसैलाई जिम्मा लगाउनु वा योजना बनाउनु महत्त्वपूर्ण भइसकेको छ।”
