टोकियो, जापान ।
टोकियो प्रहरीले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा १० हजार येन दरका नक्कली ‘स्मारक सिक्का’ (Commemorative Coins) साटेर ठगी गरेको आरोपमा चार जनालाई पक्राउ गरेको छ। पक्राउ पर्नेहरूमा एक चिनियाँ नागरिक र एक जापानी नागरिकसहित चार जना रहेका छन्।
को-को भए पक्राउ?
प्रहरीले बुधबार दिएको जानकारी अनुसार पक्राउ पर्नेहरूमा:
- स्यु चिबेई (Xue Zhiwei): टोकियोमा बस्ने चिनियाँ नागरिक तथा कम्पनीका कार्यकारी।
- यामागुची केन्जी (Yamaguchi Kenji): निर्माण क्षेत्रमा कार्यरत जापानी नागरिक।
- उनीहरूसँगै अन्य दुई जना पनि पक्राउ परेका छन्।
के थियो घटना?
पक्राउ परेका व्यक्तिहरूले गत वर्ष मे र जुन महिनाको बीचमा टोकियोका विभिन्न वित्तीय संस्थाहरूमा पुगेर कुल ७९ वटा १० हजार येन दरका नक्कली सिक्का साटेको आरोप छ। ती सिक्काहरू तत्कालै नगदमा परिवर्तन गरी उनीहरूले रकम लगेका थिए।
अनुसन्धानका क्रममा यो गिरोहले टोकियो मात्र नभई साइतामा र इबाराकी लगायतका ७ वटा प्रान्तहरूमा कम्तीमा ६३० वटा यस्तै नक्कली सिक्का साटेको प्रहरीको आशंका छ।
कस्ता थिए सिक्का?
ती सिक्काहरू तत्कालीन सम्राट शोवा (Emperor Showa) को शासनकालको ६० औँ वार्षिकोत्सव मनाउन जारी गरिएका चाँदीका १० हजार येन दरका सक्कली स्मारक सिक्का जस्तै देखिने गरी बनाइएका थिए।
‘जापान मिन्ट’ (सिक्का छपाइ केन्द्र) ले हालसम्म परीक्षण गरेका ३०० वटा सिक्काहरू सबै जाली भएको पुष्टि गरेको छ। गत वर्ष अप्रिलदेखि नै जापानभरका वित्तीय संस्थाहरूमा यस्ता जाली सिक्काहरू फेला पर्न थालेपछि प्रहरीले अनुसन्धान तीव्र पारेको थियो।
पक्राउ पर्नबाट जोगिन नक्कली परिचयको प्रयोग
प्रहरी स्रोतका अनुसार पक्राउ परेका व्यक्तिहरूले पहिचान लुकाउन बैंकमा सिक्का साट्दा नक्कली कागजात र परिचय पत्रको प्रयोग गरेका थिए। उनीहरूले सिक्का साटेकै दिन उक्त रकम खर्च गर्ने गरेका थिए।
टोकियो प्रहरीले अहिले यो गिरोहले ती नक्कली सिक्काहरू कहाँबाट प्राप्त गर्यो र अवैध रूपमा प्राप्त गरेको नगद कहाँ खर्च गर्यो भन्ने विषयमा विस्तृत अनुसन्धान गरिरहेको छ।
जापानमा रहेका नेपालीहरूले पनि पुराना वा दुर्लभ देखिने सिक्काहरू कसैसँग खरिद गर्दा वा साट्दा विशेष सावधानी अपनाउनु होला। नक्कली मुद्रा वा सिक्काको कारोबारमा संलग्न हुनु जापानमा गम्भीर कानुनी अपराध मानिन्छ।
जापानमा जाली नोट र नक्कली सिक्का कसरी चिन्ने? नझुक्किनुहोस्, यसरी गर्नुहोस् पहिचान
जापानको मुद्रा संसारकै सुरक्षित मध्ये एक मानिए पनि प्रविधिको दुरुपयोग गरी नक्कली नोट र सिक्का बनाउने गिरोह सक्रिय देखिन्छन्। विशेष गरी १० हजार, ५ हजार र २ हजार येनका नोटहरू र ऐतिहासिक स्मारक सिक्काहरूमा यस्तो जोखिम बढी हुन्छ।
१. जाली नोट (Banknotes) चिन्न अपनाउनु पर्ने ४ तरिका:
जापानको केन्द्रीय बैंक (Bank of Japan) ले नोटहरूमा धेरै सुरक्षा विशेषताहरू राखेको हुन्छ:
- होलोग्राम (Hologram): नोटलाई अलिकति ढल्काएर हेर्दा १० हजार वा ५ हजार लेखिएको भागमा रङ परिवर्तन हुन्छ र विभिन्न आकृतिहरू (जस्तै फूल वा बैंकको लोगो) देखिन्छन्। नक्कली नोटमा यो भाग चम्किलो त हुन्छ तर आकृति स्पष्ट परिवर्तन हुँदैन।
- वाटरमार्क (Watermark): नोटको बीचको खाली भागलाई उज्यालोमा राखेर हेर्दा ऐतिहासिक व्यक्तित्व (जस्तै १० हजारको नोटमा साबुसावा इइची वा फुकुजावा युकिची) को फोटो स्पष्ट देखिन्छ। जाली नोटमा यो फोटो धमिलो वा छापिएको जस्तो देखिन्छ।
- थ्री-डी इमेज (3D Image): नयाँ नोटहरूमा राखिएको सुरक्षा धागो (Security Thread) लाई ढल्काउँदा त्यहाँ भएको चित्र घुमेको जस्तो देखिन्छ। यो प्रविधि अहिलेसम्म जाली नोट बनाउनेहरूले दुरुस्तै उतार्न सकेका छैनन्।
- छाम्दा खस्रोपना (Tactile Marks): सक्कली नोटको दायाँ-बायाँ छेउमा औँलाले छाम्दा अलिकति उठेको (Ink Feeling) महसुस हुन्छ। जाली नोटहरू प्राय: चिल्ला हुन्छन्।
२. नक्कली स्मारक सिक्का (Commemorative Coins) कसरी चिन्ने?
हालै टोकियोमा १० हजार येनका स्मारक सिक्काको ठगी भएकोले यी कुरामा ध्यान दिनुहोस्:
- तौल र आकार: सक्कली चाँदीका सिक्काहरूको तौल र व्यास (Diameter) निश्चित हुन्छ। नक्कली सिक्काहरू प्राय: अलिकति हल्का वा केही मिलिमिटर मोटो हुन सक्छन्।
- बुट्टाको स्पष्टता: सक्कली सिक्कामा सम्राटको चिन्ह (Chrysanthemum Crest) वा अन्य बुट्टाहरू निकै मसिनो र स्पष्ट हुन्छन्। नक्कलीमा यी बुट्टाहरू अलि खुइलिएको वा मोटो देखिन्छन्।
- किनाराको बनोट (Reeding): सिक्काको वरिपरिको धारमा हुने साना रेखाहरू सक्कलीमा बराबर र सफा हुन्छन्, जबकि नक्कलीमा ती रेखाहरू बाङ्गा-टिङ्गा वा नमिलेका हुन सक्छन्।
- चुम्बकीय गुण: सक्कली चाँदी वा सुनका स्मारक सिक्काहरूमा चुम्बक टाँसिदैन। यदि सिक्कामा चुम्बक टाँसियो भने त्यो निश्चित रूपमा नक्कली (फलाम मिसावट भएको) हो।
३. जाली मुद्रा भेटिएमा के गर्ने?
यदि तपाईंको हातमा शंकास्पद नोट वा सिक्का परेमा निम्न कुराहरू गर्नुहोस्:
- खर्च नगर्नुहोस्: जाली हो भन्ने थाहा पाउँदापाउँदै खर्च गर्नु जापानमा गम्भीर कानुनी अपराध हो।
- प्रहरी वा बैंकलाई खबर गर्नुहोस्: नजिकैको प्रहरी चौकी (Koban) वा बैंकमा गएर उक्त मुद्रा बुझाउनुहोस्।
- स्रोत सम्झनुहोस्: तपाईंले उक्त पैसा कहाँबाट पाउनुभयो, सम्झने कोसिस गर्नुहोस् (जस्तै: कुन पसल वा कुन व्यक्ति)। यसले अपराधी पक्रन मद्दत गर्छ।
जापानमा नयाँ जारी भएका नोटहरू (New Series) पुरानाको तुलनामा धेरै सुरक्षित छन्। कसैले पुराना नोटहरू वा दुर्लभ सिक्काहरू सस्तोमा साट्न प्रस्ताव गरेमा लोभमा नपर्नुहोला।
