चिननको बढ्दो प्रभावलाई रोक्न अमेरिका, जापान, भारत र अस्ट्रेलियाले इन्डो-प्यासिफिक क्षेत्रमा आगामी ५ वर्षमा भित्रमा पूर्वाधारमा ५० अर्ब डलरभन्दा बढीको पूर्वाधार सहायता लगानी विस्तार गर्ने बाचा गरेका छन् ।
टोकियोमा ‘क्वाड’ शिखर बैठकपछि उनीहरुले यस्तो घोषणा गरेका हुन्। क्वाड चीनको बढ्दो आर्थिक र सैन्य शक्तिलाई टक्कर दिन गठित अनौपचारिक गठबन्धन हो। बैठकमा अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, अस्ट्रेलियाका नवनिर्वाचित प्रधानमन्त्री एन्टोनी अल्बानिज र जापानी प्रधानमन्त्री फुमियो किसिदा सहभागी थिए।
क्वाड समूहको विश्व शिखर सम्मेलनबाट बाहिर आएको सन्देश उनीहरुले अवैध माछा मार्ने कार्यविरुद्ध समुद्रमा मिलेर निगरानी गर्ने योजना पनि अघि सारेका छन्।
बैठकमा जलवायु परिवर्तन, प्रविधि विकास, कोभिड १९ र युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणमा विषयमा छलफल भै चार देशहरूले “स्वतन्त्र र खुला इन्डो-प्यासिफिक” को लागि नवीकरण गरेको धक्कालाई प्रतिबिम्बित गर्दै रूसको सैन्य आक्रामकताले यस्तै स्थितिमा चिन्ता बढाउने बताएका छन । युक्रेनमाथि रुसी आक्रमण अस्वीकार्य भएको समेत उल्लेख गरिएको छ ।
पूर्वी चीन सागरमा चीनको क्षेत्रीय दावी, उत्तर कोरियाको आणविक र क्षेप्यास्त्र धम्की र रूससँग लामो समयदेखि चलिरहेको क्षेत्रीय विवादले बिस्तारै चुनौती दिइ रहेको सन्दर्भमा जापानले पहिलो पटक क्वाड शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको थियो।
भारतले ऐतिहासिक रूपमा रूससँग घनिष्ठ सम्बन्ध राखेको छ र उसले युद्धको स्पष्ट रूपमा निन्दा नगरी बाँकी क्वाड सदस्यहरू बीचमा उभिएको छ।
बैठकको अध्यक्षता गरेपछि आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै जापानी प्रधानमन्त्री फुमियो किशिदाले विश्वलाई सन्देश दिनका लागि चार देश एकसाथ आएको भन्दै “कुनै पनि क्षेत्रमा बल प्रयोग गरी यथास्थितिको एकपक्षीय परिवर्तन सहने छैन।”
‘युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणले विश्व व्यवस्थाको आधारभूत सिद्धान्तलाई हल्लाएको छ । यथास्थितिलाई बलपूर्वक परिवर्तन गर्ने एकपक्षीय प्रयासलाई विशेषगरी हिन्द प्रशान्त क्षेत्रमा सहन सकिँदैन,’ किशिदाले बताए ।
क्वाड नेताहरूले सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्ने आवश्यकतालाई पुष्टि गर्दै “दुःखद” युक्रेन द्वन्द्वमा आफ्ना चिन्ताहरू साझा गरेको किशिदाले बताए।
तर युक्रेनको स्थितिमा भारतको तटस्थ स्थितिको स्पष्ट विचारमा क्वाड नेताहरूले जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा “रूस” शब्द पनि उल्लेख गरिएको छैन र यसको आक्रमणमा मस्कोको विरुद्धमा कुनै पनि स्पष्ट आरोपलाई बेवास्ता गरिएको छ।
बैठकपछि जारी संयुक्त विज्ञप्तिमा चार नेताहरुले ‘भलाइका लागि बनेको शक्ति’ यो समूह ‘यो क्षेत्रमा ठोस उपलब्धि ल्याउन प्रतिबद्ध रहेको’ जनाएका छन्।
पछिल्लो समय प्रशान्त महासागरका टापु मुलुकहरुमा चीनको प्रभाव बढेको ठहर गर्दै उनीहरुले खासगरी ती मुलुकमा थप सहयोग गर्ने बताएका छन्।
बैठकको सुरुवाती मन्तव्यमा बाइडेनले युक्रेन युद्धले मानवीय प्रलय निम्त्याएको भन्दै यो अब युरोपेली मात्र नभई विश्वव्यापी मुद्दा बनेको बताएका थिए।
मोदीसँगको भेटमा पनि बाइडेनले रुसी आक्रमणको भर्त्सना गरेको र दुवै मुलुक मानवीय सहयोग र द्वन्द्वबाट सिर्जित खाद्यान्न संकटलगायत समस्या समाधानमा प्रतिबद्ध रहेको बताएको ह्वाइट हाउसद्वारा जारी विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।तर, भारतीय विज्ञप्तिमा भने युक्रेन वा रुसको नाम लिइएको छैन।
बाइडेनले सोमबार मात्रै पदभार ग्रहण गरेका अस्ट्रेलियाका अल्बानिजसँग पनि द्विपक्षीय भेट गरेका छन्।अल्बानिजले क्वाड बैठकमा अस्ट्रेलियाको सरकार परिवर्तन भए पनि क्वाडप्रतिको प्रतिबद्धता परिवर्तन नभएको बताएका छन्।
