टोकियो।
जापानका प्रमुख विश्वविद्यालयहरू विदेशी विद्यार्थीहरूको शिक्षण शुल्क (पढाइ शुल्क) बढाउने प्रक्रियामा अघि बढेका छन्।
तोहोकु विश्वविद्यालय (सेन्डाई शहर) ले शुल्क वृद्धिको घोषणा गरेपछि हिरोसिमा विश्वविद्यालयले पनि सोही निर्णय गरेको छ। यसैगरी, वासेदा विश्वविद्यालय (टोकियो) ले पनि शुल्क बढाउने विषयमा छलफल भइरहेको सार्वजनिक गरेको छ।
समाचारका लागि गरिएको सोधपुछका क्रममा, ‘निर्णय हुन बाँकी’ भन्दै शुल्क वृद्धिबारे विचार गर्न अस्वीकार नगर्ने विश्वविद्यालयहरूको सङ्ख्या पनि ठूलो रहेको पाइएको छ। यस परिवर्तनको पछाडि जापानको शिक्षा, संस्कृति, खेलकुद, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (MEXT) को पछिल्लो कदमले समेत प्रभाव पारेको देखिन्छ।
के हो शुल्क वृद्धिको पृष्ठभूमि?
जापानका राष्ट्रिय विश्वविद्यालयहरूको पढाइ शुल्क MEXT को अध्यादेशले तोकेको प्रतिवर्ष ५ लाख ३५ हजार ८ सय येन को मानक रकममा निर्धारित छ। यस रकमको १.२ गुणा (अर्थात् ६ लाख ४२ हजार ९ सय ६० येन) सम्म शुल्क लिने अधिकार विश्वविद्यालयहरूलाई छ।
तर, सन् २०२४ को अध्यादेश संशोधनमार्फत विदेशी विद्यार्थीहरूको हकमा भने यो शुल्कको अधिकतम सीमा हटाइएको छ।
- तोहोकु विश्वविद्यालयले यही संशोधनलाई आधार मान्दै सन् २०२७ मा भर्ना हुने स्नातक र स्नातकोत्तर तहका विदेशी विद्यार्थीहरूको शुल्क हालको भन्दा १.७ गुणा बढाएर ९ लाख येन पुर्याउने घोषणा गरेको छ।
- हिरोसिमा विश्वविद्यालयले पनि स्नातक तहका विद्यार्थीको शुल्क बढाउने नीति निर्णय गरेको छ।
- वासेदा विश्वविद्यालयले पनि जापानी भाषाको ज्ञान नभएका विद्यार्थीहरूलाई लक्षित गरी शुल्क वृद्धिको तयारी गरिरहेको जनाएको छ।
अरू विश्वविद्यालयको अवस्था
विदेशी विद्यार्थीको ठूलो सङ्ख्या स्वीकार गर्ने विश्वविद्यालयहरूमा गरिएको सर्वेक्षणअनुसार, ओसाका विश्वविद्यालय, होक्काइडो विश्वविद्यालय, र केइओ गिजुकु विश्वविद्यालयले हाललाई ‘मूल्य वृद्धिको विचार नगरेको’ बताएका छन्।
यसको विपरीत, टोकियो विश्वविद्यालय, क्योटो विश्वविद्यालय, नागोया विश्वविद्यालय, क्युशु विश्वविद्यालय, त्सुकुबा विश्वविद्यालय, र टोकियो साइन्स विश्वविद्यालयलगायतका प्रमुख विश्वविद्यालयहरूले भने ‘निर्णय हुन बाँकी’ रहेको जवाफ दिएका छन्।
शुल्कमा विभेद गर्नु असामान्य?
स्वदेशी र विदेशी विद्यार्थीबीच शुल्कमा भिन्नता राख्नु जापानमा ‘असामान्य’ मानिन्छ। ‘मूल्य वृद्धिको विचार नगरेको’ बताउने एक राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका अध्यक्षले शुल्क बढाउँदा ‘विकासोन्मुख देशका आवेदकहरूमा ठूलो असर पर्ने र यसले विद्यार्थीहरूको क्षेत्रीय विविधतालाई खुम्च्याउन सक्ने’ चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
एक निजी विश्वविद्यालयका अध्यक्षले भने, ‘अमेरिकी र बेलायती विश्वविद्यालयहरूमा विदेशी विद्यार्थीको शुल्क २-३ गुणा बढी छ भन्दैमा हतारमा निर्णय गर्नु हुँदैन। जापानी विद्यार्थीको तुलनामा विदेशी विद्यार्थीको लागि आवश्यक वास्तविक खर्च कति छ भनेर राम्ररी विश्लेषण गर्न आवश्यक छ।’
MEXT ले गर्यो शुल्क वृद्धिको प्रोत्साहन
भाषा र जीवनशैलीको भिन्नताका कारण विदेशी विद्यार्थीहरूलाई विशेष सहयोगको आवश्यकता पर्ने हुनाले विश्वविद्यालयको प्रशासनिक खर्च बढ्छ। यही कारणले गर्दा, विदेशी विद्यार्थी बढाउन चाहने शक्तिशाली राष्ट्रिय विश्वविद्यालयहरूको मागमा सन् २०२४ मा नियन्त्रण खुकुलो पार्ने (Deregulation) कदम चालिएको थियो।
यद्यपि, शुल्क बढाउने निर्णय गर्ने राष्ट्रिय विश्वविद्यालयहरू तत्काल अगाडि आउन सकेनन्। मन्त्रालयका एक अधिकारीले ‘धेरै विश्वविद्यालयहरू छलफलमा भए पनि कोही पनि ‘पहिलो अगुवा’ (First Penguin) बन्न नचाहेको’ बताएका छन्।
यसबाहेक, विद्यार्थीको सङ्ख्या तोकिएको क्षमताको १०५% नाघ्यो भने विश्वविद्यालयहरूले नयाँ विभाग वा सङ्काय स्थापना गर्न नपाउने जस्ता दण्डको प्रावधान थियो। विदेशी विद्यार्थीको सङ्ख्याको अनुमान गर्न कठिन हुने भएकाले पनि विश्वविद्यालयहरू थप विद्यार्थी स्वीकार्न हिचकिचाएका थिए।
यस समस्याको समाधानका लागि, MEXT ले गत जुलाईमा एउटा विशेष नियम जारी गर्यो। जसअनुसार, १५ वर्षभित्र विदेशी विद्यार्थीको अनुपात १०% भन्दा बढी बढाउने योजना बनाएर अन्य सर्तहरू पूरा गरेमा, दण्डको मापदण्डलाई ‘क्षमताको ११०% सम्म’ बढाइएको छ।
MEXT ले यसै ‘सर्त’ सँगै विश्वविद्यालयहरूलाई विदेशी विद्यार्थीको ट्युसन शुल्क बढाउनेजस्ता वित्तीय उपायहरू अपनाउन जोड दिएको छ।मन्त्रालयका एक अधिकारी भन्छन्, ‘लगानी नगरिए उत्तम शिक्षाको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न सकिँदैन।’
मन्त्रालयले यसलाई अनिवार्य सर्त नबनाए पनि विश्वविद्यालयहरूलाई कडाइका साथ प्रोत्साहन गरिरहेको छ।
विश्वभरको स्थिति
अमेरिका र बेलायतका प्रमुख विश्वविद्यालयहरूमा प्रायः विदेशी विद्यार्थीको शुल्क स्वदेशी विद्यार्थीको भन्दा महँगो हुन्छ।
- बेलायतको क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालय (सन् २०२५-२६) मा स्वदेशी विद्यार्थीको शुल्क प्रतिवर्ष ९,५३५ पाउन्ड (लगभग २० लाख येन) छ भने, विदेशी विद्यार्थीका लागि विभागअनुसार २७,०२४ देखि ७०,५५४ पाउन्ड (लगभग ५६ लाखदेखि १ करोड ४७ लाख येन) सम्म तोकिएको छ।
- OECD को तथ्याङ्क (सन् २०२२-२३) अनुसार, तुलना गर्न सकिने १८ राष्ट्रका सार्वजनिक विश्वविद्यालयहरूमध्ये जापान, इटाली, जर्मनी, नर्वे र स्पेन गरी जम्मा ५ देशमा मात्र स्वदेशी र विदेशी विद्यार्थीको शुल्कमा कुनै भिन्नता छैन। नर्वेमा त दुवैका लागि निःशुल्क छ।
- अन्य देशहरूमा विदेशी विद्यार्थीको शुल्क स्वदेशीको भन्दा २ देखि १६ गुणासम्म बढी रहेको पाइएको छ। फ्रान्समा सबैभन्दा बढी १६ गुणाको अन्तर छ, जबकि मूल्यमा सबैभन्दा ठूलो अन्तर क्यानडामा ५.५ गुणाको छ।
- फिनल्यान्डमा युरोपेली युनियन (EU) भित्रका विद्यार्थीका लागि निःशुल्क छ भने, विदेशी विद्यार्थीका लागि १२,०८४ डलर शुल्क लाग्छ।
