टोकियो (जापान) ।
विश्वकै विकसित र सुविधायुक्त देशमध्येको एक जापान अहिले एउटा अनौठो र डरलाग्दो सामाजिक संकटसँग जुधिरहेको छ । त्यो संकट हो— ‘सामाजिक अलगाव’ (Social Isolation)। विशेष गरी एक्लो जीवन बिताइरहेका वृद्ध पुरुषहरूमा यो समस्या भयावह बन्दै गएको हालैको एक तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
१६ प्रतिशत वृद्ध पुरुष: दुई हप्तासम्म पूर्ण मौन
हालै सार्वजनिक गरिएको तथ्याङ्क अनुसार जापानमा एक्लै बस्ने प्रत्येक ६ जना वृद्ध पुरुषमध्ये १ जना (करिब १६ प्रतिशत) ले कम्तीमा दुई हप्तासम्म कसैसँग पनि कुराकानी नगरेको पाइएको छ । दिनभरि कोठामा एक्लै बस्ने, आफ्नै धुनमा हिँड्ने तर मनका कुरा साटासाट गर्ने वा सामान्य ‘हालो-हाइ’ गर्ने कोही नहुँदा उनीहरूमा मानसिक र सामाजिक समस्या देखिन थालेको छ ।
किन बोल्दैनन् पुरुषहरू? ‘गफगाफ’ को अभाव
विज्ञहरूका अनुसार पुरुषहरूमा ‘गफगाफ गर्ने कला’ वा ‘Small Talk Skills’ को कमी हुनु यसको मुख्य कारण हो । कामकाजी जीवनमा हुँदा धेरैजसो जापानी पुरुषहरू केवल कामसँग सम्बन्धित र संक्षिप्त कुराकानीमा मात्र अभ्यस्त हुन्छन् ।
- कामको बानी: जागिरे जीवनमा हुँदा ‘टु दि प्वाइन्ट’ बोल्ने बानीले गर्दा उनीहरूले घरायसी वा सामाजिक सम्बन्ध बनाउन सिक्नै पाउँदैनन् ।
- अवकाशपछिको रिक्तता: जब उनीहरू अवकाश (Retirement) प्राप्त गर्छन्, उनीहरूसँग न काम हुन्छ, न त साथीभाइ नै । समाजसँग कसरी घुलमिल हुने भन्ने सीप नहुँदा उनीहरू आफ्नै घरको चार पर्खालभित्र सीमित हुन पुग्छन् ।
मुटु छुने कथा: धर्म प्रचारकलाई कुरिरहेका ७४ वर्षीय वृद्ध
‘आबेमा न्यूज’मा प्रकाशित एउटा समाचारले जापानको यो तितो यथार्थलाई छर्लङ्ग पारेको छ । एक ७४ वर्षीय वृद्धले विगत एक वर्षदेखि कसैसँग पनि मन खोलेर कुरा नगरेको बताएका छन् ।
उनले भनेका छन्, “म यति एक्लो भएको छु कि कसैले मसँग बोलिदियोस् भन्ने चाहन्छु । कसैसँग बोल्न पाउने आशमा म अब त धर्म प्रचारकहरूलाई समेत घरमा बोलाउने सोचमा छु, ताकि उनीहरूसँगै भए पनि केही बेर कुरा गर्न पाइयोस् ।”
यो भनाइले जापानका वृद्धवृद्धाहरू कति गहिरो भावनात्मक संकटमा छन् भन्ने स्पष्ट पार्छ ।
‘एक्लो मृत्यु’ (Kodokushi) को बढ्दो जोखिम
यो सामाजिक अलगावको अन्तिम र डरलाग्दो परिणाम ‘कोदोकुशी’ अर्थात् ‘एक्लो मृत्यु’ हो । कसैलाई थाहै नदिई घरमा एक्लै मर्नु र महिनौंसम्म शव फेला नपर्नु जापानमा एउटा चुनौती बनेको छ । सामाजिक रूपमा कसैसँग सम्बन्ध नहुँदा यस्ता घटनाहरू बढ्दै गएका छन् ।
समाधान के त?
विज्ञहरूले वृद्ध अवस्थामा पुग्नुअघि नै मानिसहरूलाई समाजसँग जोडिन र ‘सहयोग माग्न’ लाज मान्न नहुने सुझाव दिएका छन् ।
- मानिसहरूले युवावस्थादेखि नै काम बाहेकका अन्य सामाजिक रुचि (Hobbies) विकास गर्नुपर्ने ।
- छिमेकी र समुदायसँग सामान्य गफगाफ गर्ने बानी बसाल्ने ‘तालिम’ वा परामर्शको आवश्यकता रहेको ।
जापानको यो अवस्थाले विश्वका अन्य विकसित हुँदै गरेका समाजलाई पनि एउटा ठूलो पाठ सिकाएको छ— भौतिक सुख र प्रविधिले मात्र जीवन पूर्ण हुँदैन, मानिसलाई मानिसकै साथ र शब्दको खाँचो पर्छ ।
