गत वर्ष जापानमा जन्मभन्दा लगभग दस लाख बढी मृत्यु रेकर्ड गरिएको थियो, जुन १९६८ मा सरकारी सर्वेक्षण सुरु भएदेखि नै सबैभन्दा ठूलो वार्षिक जनसंख्या गिरावट हो।
प्रधानमन्त्री शिगेरु इशिबाले जापानको वृद्ध जनसंख्याको जनसांख्यिकीय संकटलाई “शान्त आपतकाल” को रूपमा वर्णन गरेका छन् । नि:शुल्क बाल हेरचाह र थप लचिलो कार्य घण्टा जस्ता परिवारमैत्री नीतिहरूको अवलम्बन गरेर जनसंख्यामा आएको गिरावटलाई न्यून गरिने प्रतिज्ञा समेत गरेका छन्।
तर जापानी महिलाहरूमाझ बारम्बार कम रहेको जन्मदरलाई उल्टाउने प्रयासहरूले अहिलेसम्म थोरै मात्र प्रभाव पारेको छ।
आन्तरिक मामिला तथा सञ्चार मन्त्रालयले बुधबार जारी गरेको नयाँ तथ्याङ्कले २०२४ मा जापानी नागरिकको संख्या ९ लाख ८ हजार ५७४ ले घटेको देखाएको छ।
जापानमा ६ लाख ८६ हजार ६१ जन्म रेकर्ड गरिएको थियो – जुन १८९९ मा रेकर्ड सुरु भएदेखिकै सबैभन्दा कम संख्या हो । यो अवधिमा लगभग १६ लाख मानिसहरूको मृत्यु भयो, जसको अर्थ प्रत्येक जन्मेको बच्चाको लागि दुई भन्दा बढीको मृत्यु भयो।
यो देशको पेन्सन र स्वास्थ्य सेवा प्रणालीमा दबाब महसुस गरिएसँगै जनसंख्या घटेको लगातार १६ औं वर्ष हो।
यद्यपि, १ जनवरी २०२५ सम्ममा विदेशी बासिन्दाहरूको संख्या ३६ लाखको रेकर्ड उच्चतम स्तरमा पुग्यो, जुन जापानको जनसंख्याको लगभग ३% हो।
सरकारले डिजिटल घुमन्ते भिसा र सीप वृद्धि पहलहरू सुरु गरेर विदेशी श्रमलाई अस्थायी रूपमा अँगालेको छ, तर धेरै हदसम्म रूढिवादी देशमा आप्रवासन राजनीतिक रूपमा जटिल छ।
वर्षको सुरुमा देशको समग्र जनसंख्या २०२३ देखि ०.४४ प्रतिशतले घटेर लगभग १२ करोड ४३ लाख पुगेको छ। विश्व बैंकका अनुसार, ६५ वर्ष र सोभन्दा माथिका वृद्धवृद्धाहरू अहिले जनसंख्याको लगभग ३०% ओगटेका छन् । यो विश्वको दोस्रो उच्चतम अनुपात हो। १५ देखि ६४ वर्ष बीचको काम गर्ने उमेर समूहको जनसंख्या घटेर लगभग ६०% पुगेको छ।
बढ्दो संख्यामा शहर र गाउँहरू खोक्रो हुँदै गइरहेका र विगत दुई दशकमा लगभग ४० लाख घरहरू त्यागिएका गत वर्ष जारी गरिएको सरकारी तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
सरकारले आवास अनुदानदेखि तलबी अभिभावक बिदासम्मका प्रोत्साहनहरू सहित जन्मदर बढाउन वर्षौंदेखि प्रयास गरिरहेको छ। तर गहिरो जरा गाडेका सांस्कृतिक र आर्थिक अवरोधहरू अझै पनि यसका बाधकको रुपमा देखा परेका छन्।
उच्च जीवनयापन लागत, स्थिर ज्याला र कठोर कार्य संस्कृतिले धेरै युवाहरूलाई परिवार सुरु गर्नबाट रोकेको पाइएको छ। विशेष गरी महिलाहरूले स्थापित लैङ्गिक भूमिकाहरूको सामना गर्छन् जसले गर्दा उनीहरूलाई प्राथमिक हेरचाहकर्ताको रूपमा सीमित समर्थन गर्न सकेको छैन।
जापानको प्रजनन दर महिलाले आफ्नो जीवनकालमा जन्माउने औसत बच्चाहरूको संख्या १९७० को दशकदेखि कम रहेको छ, त्यसैले विज्ञहरूले अहिले भएको नाटकीय सुधारले पनि परिणाम दिन दशकौं लाग्ने चेतावनी दिएका छन्।
