टोकियो, जापान ।
जापानमा व्यक्तिगत व्यवसाय (जीग्योउ) गर्ने वा फ्रीलान्सरहरूले चर्को राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा (Kokuhou) शुल्कबाट बच्न अपनाएको एउटा ‘छलपूर्ण’ कानुनी छिद्र (Loophole) सार्वजनिक भएको छ। यस प्रकरणमा ‘निप्पोन इिसन नो काई’ दलका ४ जना स्थानीय प्रतिनिधि (पार्षद) हरू समेत संलग्न रहेको पाइएपछि दलले उनीहरूमाथि कारबाहीको तयारी गरेको छ।
के हो ‘कोकुहो नोगारे’ (बीमा छली) को काण्ड?
जापानमा नियमअनुसार व्यक्तिको आम्दानी जति धेरै हुन्छ, राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा (National Health Insurance) को शुल्क पनि उति नै महँगो हुन्छ। तर, केही व्यक्ति र संस्थाहरूले एउटा ‘नक्कली संयन्त्र’ बनाएर यो शुल्क निकै कम गराउने धन्दा चलाइरहेको खुलासा भएको छ।
यसरी गरिन्छ छली: १. सामान्य社団法人 (General Incorporated Association) को स्थापना: एउटा यस्तो संस्था खडा गरिन्छ जहाँ ६०० भन्दा बढी मानिसहरूलाई ‘डिरेक्टर’ (रीजी) बनाइन्छ। २. सामाजिक बीमा (Shakai Hoken) मा परिवर्तन: व्यक्तिगत व्यवसायीलाई उक्त संस्थाको ‘रीजी’ बनाएपछि उनीहरू राष्ट्रिय बीमाबाट हटेर सामाजिक बीमा (Shakai Hoken) मा जोडिन्छन्। ३. न्यूनतम तलबको खेल: संस्थाले ती व्यक्तिलाई निकै कम (प्राय: न्यूनतम) तलब दिने देखाउँछ। बीमा शुल्क तलबको आधारमा गणना हुने भएकाले, महिनाको लाखौँ येन कमाउने व्यक्तिले पनि मासिक केवल ३४,००० येन जति मात्रै (पेन्सन र बीमा दुवै जोडेर) तिरे पुग्ने बनाइन्छ।
यसबाट एक व्यक्तिले वर्षको १० लाख येन (करिब ९ लाख नेपाली रुपैयाँ) सम्म बीमा शुल्क बचत गर्न सक्छन्, जुन कानुनी रूपमा ‘छलकपट’ मानिएको छ।
जापानको राजनीतिमा हलचल
ओसाकामा आयोजित एउटा व्यापारिक भेला (Business Exchange) बाट यो कुरा बाहिर आएको हो। त्यहाँ “जति कमाए पनि बीमा र पेन्सन महिनाको ३४ हजार येन मात्र” भन्ने नाराका साथ सदस्य बनाउने अभियान चलाइएको थियो। जब मानिसहरूले शंका गरे, प्रचार गर्ने व्यक्तिले भनेका थिए— “इिसन दलका नेताहरूले पनि यो गरिरहनुभएको छ, त्यसैले डराउनु पर्दैन।”
यसपछि भाजपा (LDP) का सांसदहरूले संसदमा प्रश्न उठाएपछि ‘इिसन’ दलका अध्यक्ष तथा ओसाकाका गभर्नर योसमुरा हिरोफुमीले आफ्ना ४ जना सांसदहरू ‘एइक्यो रेन्मेई’ (Eikyo Renmei) नामक सोही संस्थामा आबद्ध रहेको स्वीकार गर्दै अनुसन्धान सुरु गर्नुभएको छ।
कानुनी कारबाही र जोखिम
विज्ञहरूका अनुसार यदि कसैले वास्तवमा काम नगरी केवल बीमा शुल्क कम गर्न मात्र ‘रीजी’ (डिरेक्टर) को पद लिएको हो भने त्यो ‘झूटो कागजात’ पेश गरेको ठहरिन्छ र यो ठगी (Fraud) अन्तर्गत पर्दछ।
जापान सरकारले सन् २०२७ देखि विदेशीहरूका लागि पनि कर र बीमा शुल्क नतिरेमा भिसा रद्द गर्ने कडा नीति ल्याउन लागेको सन्दर्भमा, यस्ता ‘छली’ बाटोहरू अपनाउनु निकै जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।
जनहित न्यूजको सन्देश: जापानमा रहेका नेपाली व्यवसायीहरूलाई पनि यस्ता “बीमा शुल्क घटाइदिने” भन्दै आउने प्रलोभन वा परामर्शदाता (Consultants) बाट सावधान रहन आग्रह गर्दछौँ। कानुनी छिद्र प्रयोग गरेर पैसा बचाउने प्रयासले भविष्यमा जापानको बसाई नै जोखिममा पर्न सक्छ।
जापानमा स्वास्थ्य बीमा शुल्क (विशेष गरी राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमा – Kokumin Kenko Hoken) तपाईंको अघिल्लो वर्षको करयोग्य आम्दानी (Taxable Income) को आधारमा निर्धारण गरिन्छ। त्यसैले, कानुनी रूपमै करयोग्य आम्दानी घटाउन सकेमा स्वास्थ्य बीमा शुल्क पनि स्वतः कम हुन्छ।
जनहित न्यूजका पाठकहरूका लागि कानुनी रूपमै बीमा शुल्क कम गर्ने केही प्रमुख उपायहरू तल दिइएको छ:
१. व्यावसायिक खर्चहरू (Business Expenses) देखाएर
यदि तपाईं ‘फ्रीलान्सर’ वा ‘व्यक्तिगत व्यवसायी’ (Kojin Jigyo) हुनुहुन्छ भने, आफ्नो व्यवसायसँग सम्बन्धित खर्चहरू कटाएर आम्दानी कम देखाउन सक्नुहुन्छ:
- खर्च कट्टा: कामसँग सम्बन्धित सामान खरिद, इन्टरनेट, बिजुली (यदि घरबाटै काम गर्नुहुन्छ भने निश्चित प्रतिशत), यातायात खर्च, र विज्ञापन खर्चलाई ‘Expenses’ मा समावेश गर्नुहोस्।
- Blue Tax Return (Ao-iro Shinkoku): यदि तपाईंले यो फारम भर्नुभयो भने, सरकारले तपाईंको आम्दानीबाट सिधै ६,५०,००० येनसम्म ‘विशेष छुट’ (Deduction) दिन्छ। यसले तपाईंको करयोग्य आम्दानी घटाउँछ र बीमा शुल्क कम हुन्छ।
२. विभिन्न कर छुट (Tax Deductions) को प्रयोग गरेर
स्वास्थ्य बीमा शुल्क गणना गर्दा केही निश्चित छुटहरू (Deductions) लाई आम्दानीबाट घटाउन पाइन्छ:
- मेडिकल खर्च छुट (Medical Expense Deduction): यदि तपाईं र तपाईंको परिवारको वर्षभरिको औषधोपचार खर्च १,००,००० येनभन्दा बढी भएमा, बढी भएको रकम आम्दानीबाट घटाउन पाइन्छ।
- सामाजिक बीमा प्रिमियम छुट: तपाईंले तिर्नुभएको पेन्सन (Nenkin) र अघिल्लो वर्षको स्वास्थ्य बीमा शुल्कलाई पनि ‘Deduction’ को रूपमा देखाउन सकिन्छ।
- iDeCo (व्यक्तिगत पेन्सन): iDeCo मा जम्मा गरेको रकम पूरै करमुक्त हुन्छ। यसले तपाईंको करयोग्य आम्दानी घटाउन मद्दत गर्छ।
३. नगरपालिकामा निवेदन दिएर (Reduction/Exemption System)
यदि तपाईंको आम्दानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा ह्वात्तै घटेको छ भने, तपाईं सिधै आफ्नो वार्ड कार्यालय (City/Ward Office) मा गएर निवेदन दिन सक्नुहुन्छ:
- न्यून आय भएकालाई छुट: यदि तपाईंको कुल घरायसी आम्दानी सरकारले तोकेको मापदण्ड भन्दा कम छ भने, नगरपालिकाले बीमा शुल्कमा ७०%, ५०% वा २०% सम्म छुट दिन सक्छ।
- विशेष परिस्थिति: यदि तपाईंको जागिर छुटेको छ (Unemployment), व्यवसाय टाट पल्टिएको छ, वा ठूलो प्राकृतिक प्रकोपका कारण आर्थिक क्षति भएको छ भने प्रमाण पेश गरेर बीमा शुल्क मिनाहा वा कम गराउन सकिन्छ।
४. आश्रित सदस्य (Dependents) को सही व्यवस्थापन
यदि तपाईंको परिवारमा आम्दानी नभएका सदस्यहरू छन् भने उनीहरूलाई ‘Dependent’ (Fuyo) मा राख्दा पनि केही हदसम्म करमा राहत मिल्छ, जसले परोक्ष रूपमा बीमा गणनामा असर पार्न सक्छ। (नोट: राष्ट्रिय स्वास्थ्य बीमामा ‘प्रति व्यक्ति’ शुल्क लाग्ने हुनाले कहिलेकाहीँ सामाजिक बीमा – Shakai Hoken मा जोडिनु सस्तो पर्न सक्छ)।
५. सामाजिक बीमा (Shakai Hoken) मा जानु
यदि तपाईं व्यक्तिगत व्यवसायी हुनुहुन्छ र तपाईंको आम्दानी धेरै छ भने, कहिलेकाहीँ आफ्नै ‘माइक्रो-कम्पनी’ खोलेर वा ५ जनाभन्दा बढी कर्मचारी भएको ठाउँमा काम गरेर ‘सामाजीक बीमा’ (Shakai Hoken) मा जोडिनु फाइदाजनक हुन्छ। यसमा कम्पनीले ५०% शुल्क बेहोर्ने हुनाले व्यक्तिगत भार कम हुन्छ।
नक्कली खर्च देखाउनु वा आम्दानी लुकाउनु जापानमा गम्भीर कानुनी अपराध हो। सधैँ आधिकारिक बिल र रसिदहरू सुरक्षित राख्नुहोस् र फेब्रुअरी-मार्चमा हुने फाइनल ट्याक्स रिटर्न (Kakutei Shinkoku) भर्दा यी सबै खर्च र छुटहरू स्पष्टसँग उल्लेख गर्नुहोस्।
प्रस्तुति: जनहित न्यूज डेस्क (श्रोतः朝日新聞/Asahi Shimbun र अन्य जापानी सञ्चार माध्यम)
